Секоја година на 18 мај, глобалната културна заедница го слави Меѓународниот ден на музеите, настан основан од Меѓународниот совет на музеите (ICOM) во 1977 година. Овој ден служи како моќен потсетник за виталната улога што ја играат музеите во општеството – не само како чувари на минатото, туку и како активни двигатели на едукацијата, меѓусебното разбирање и културната размена. Во време кога светот се соочува со сè поголема поларизација, важноста на овие институции како сигурни јавни простори за рефлексија е поголема од кога било.
Оваа година, ICOM ја избра инспиративната тема „Музеите го обединуваат поделениот свет“ (Museums Uniting a Divided World). Оваа тема директно се надоврзува на глобалните предизвици, нагласувајќи ја способноста на музеите да градат мостови преку културните, социјалните и геополитичките поделби. Преку зачувување на колективната меморија и давање глас на различните заедници, музеите помагаат во обновата на врските меѓу генерациите и народите. Во фокусот на 2026 година се и неколку од Целите за одржлив развој на Обединетите нации, вклучувајќи ги намалувањето на нееднаквостите (ЦОР 10) и промоцијата на мир, правда и силни институции (ЦОР 16). Овогодинешната тема воедно го означува и почетокот на прославата на големиот јубилеј – 80 години од основањето на ICOM.
Ширум светот, илјадници музеи организираат специјални програми кои ја преточуваат овогодинешната тема во конкретна акција. Традиционално, најголем број музеи нудат бесплатен влез за сите посетители, привлекувајќи ја пошироката јавност во своите галерии. Посебен акцент е ставен на изложби кои промовираат дијалог, инклузија и мир, често вклучувајќи дела на млади уметници и маргинализирани заедници. Со цел да се надминат географските граници, лансирани се бројни мултијазични поткасти, виртуелни тури и дигитални архиви кои ја прават културата достапна за секого, без оглед на локацијата.
Иако јавноста ги препознава музеите како клучни точки за зачувување на идентитетот, реалноста со која се соочуваат музејските работници е загрижувачка. Македонските музеи веќе со години се борат со хроничен недостиг на финансиски средства и системска маргинализација.
Голем дел од објектите се соочуваат со покриви што протекуваат, застарени системи за греење и ладење и неадекватни депоа. Вредни артефакти често се чуваат во простории каде што нема контрола на влажноста и температурата, што директно го загрозува нивниот опстанок.
Поради скромните буџети, на музеите им недостигаат средства за модерни, интерактивни технологии и маркетинг кои би ги привлекле помладите генерации. Повеќето регионални музеи нудат застарени поставки кои не се менувани со децении.
Ниските плати и недостигот на инвестиции во стручно усовршување ги одвраќаат младите археолози, етнолози и историчари од оваа професија. Дополнително, стручноста во менаџирањето неретко е жртва на политички влијанија и непотизам.
Најголем дел од буџетот и видливоста се концентрирани во Скопје, додека локалните музеи и спомен-куќи во внатрешноста на земјата едвај преживуваат со минимални средства.
Градска Редакција
