Новиот билборд што го најави градоначалникот Орце Ѓорѓиевски предизвика реакции поради визуелни грешки, непрепознатливи градски симболи и прашања за тоа кој го изработил, одобрил и платил решението.
Новиот билборд на влезот во Скопје, најавен како визуелно добредојде за посетителите на главниот град, се претвори во јавна расправа за тоа како институциите го претставуваат градот, неговиот идентитет и неговите препознатливи симболи. Наместо позитивна промоција, решението предизвика критики и потсмеви поради низа визуелни пропусти, меѓу кои најмногу внимание привлече приказот на Букефал со пет нозе.
Билбордот беше промовиран од градоначалникот Орце Ѓорѓиевски преку видео на социјалните мрежи, со порака дека Скопје се разубавува „со љубов, внимание и посветеност“ и дека „секој детал е важен“ кога се гради град со препознатливо лице и топла душа. Но токму деталите станаа централниот проблем на новото визуелно решение.
На илустрацијата, според реакциите што ги пренесоа повеќе медиуми, се појавува коњот Букефал со пет нозе, Калето е претставено непрепознатливо, Камениот мост е изобличен, а дел од архитектонските елементи не наликуваат на реалното Скопје. Во дел од реакциите се посочува и дека црквата на билбордот повеќе потсетува на храмот „Свети Сава“ во Белград отколку на скопски сакрален објект.
Затоа приказната за билбордот не завршува со еден визуелен гаф. Таа отвора пошироко прашање за тоа како Град Скопје ја користи вештачката интелигенција, кој ги проверува јавните визуелни материјали пред да бидат поставени во јавен простор и дали градската промоција смее да се сведе на генеричка слика што не го препознава градот што треба да го претстави.
Реагираа и опозициските партии. СДСМ оцени дека скопјани добиле „симбол на аматеризам и срам“ наместо вистинско уредување на градот, додека Левица побара одговори кој го изработил и одобрил решението, колку чинело и од која буџетска ставка е финансирано.
Дополнителна тежина на критиките им дава и фактот што Скопје се подготвува за титулата Европска престолнина на културата во 2028 година, па секој јавен визуелен настап на градот станува дел од пошироката слика за тоа колку главниот град е подготвен да се претстави пред домашната и меѓународната јавност.
Град Скопје и градоначалникот Ѓорѓиевски, според објавите на медиумите, засега не се произнесоа по критиките. Но одговорноста за ваков тип јавна комуникација не е само естетско прашање. Таа е прашање на институционална сериозност, јавни пари и почит кон градот чие име стои на билбордот.
Скопје има доволно автентични симболи, приказни и урбани слоеви за да не мора да изгледа како случајно генерирана AI-разгледница. Токму затоа, проблемот не е само во петтата нога на Букефал, туку во тоа што некој дозволил таква слика да стане официјално лице на градот.
Критиките кон билбордот не се однесуваат само на неговиот изглед, туку и на начинот на кој институциите управуваат со визуелната комуникација. Кога еден град поставува официјална порака на својот влез, таа станува дел од неговиот јавен идентитет. Таквото решение треба да биде прецизно, препознатливо и професионално изработено, особено кога се користат симболи што имаат историско и културно значење.
Во овој случај, јавноста не доби информации дали визуелното решение било изработено од професионално студио, дали бил спроведен конкурс, кој го одобрил финалниот дизајн и колку чинела неговата изработка и поставување. Токму овие прашања се важни затоа што станува збор за јавна кампања и потенцијално трошење средства од градскиот буџет.
Употребата на вештачка интелигенција во дизајнот сама по себе не мора да биде проблем. Но кога AI-алатките се користат без човечка проверка, лесно може да се појават анатомски грешки, изобличени објекти и непрепознатливи архитектонски детали. Затоа одговорноста не е кај технологијата, туку кај оние што го избрале и одобриле финалното решение.
Случајот покажува и поширок проблем со јавните кампањи во Скопје. Наместо долгорочно осмислена визуелна стратегија, градот често добива решенија што изгледаат импровизирано и не се поврзани со неговиот реален урбан карактер. Скопје има доволно автентични обележја – Камениот мост, Калето, Старата чаршија, модернистичкото наследство и препознатливата архитектура – за тие да бидат претставени без генерички и неточни визуелизации.
Дополнително, билбордот се појавува во период кога Скопје треба посериозно да го гради својот меѓународен имиџ. Подготовките за Европска престолнина на културата во 2028 година подразбираат повисоки стандарди во промоцијата, културата, дизајнот и комуникацијата. Секоја ваква кампања затоа е повеќе од декоративен елемент – таа е тест за институционалниот капацитет на градот.
